امروزه صنعت رنگ و رزین به حوزهای تخصصی تبدیل شده که با شیمی، مهندسی مواد و فناوری تولید ارتباط دارد. در این مسیر، از رنگهای طبیعی اولیه تا پوششهای صنعتی و فناوریهای جدید پیش آمدهایم.
هزاران سال پیش، انسان از موادی مانند خاکهای رنگی، زغال و برخی مواد معدنی برای ایجاد رنگ استفاده میکرد. این مواد برای کشیدن نقش روی دیواره غارها به کار میرفتند و اگرچه خبری از فرمول و فرآیند صنعتی نبود، همین تجربه آغاز شناخت بشر از مواد رنگی بود.
با گذشت زمان، کاربرد رنگ از غارها فراتر رفت و به چوب، ساختمان و وسایل مختلف رسید. در این مرحله، یک نیاز تازه شکل گرفت: رنگ باید روی سطح باقی میماند و در برابر رطوبت و تماس دوام میآورد. همین مسئله، مسیر صنعت رنگ را تغییر داد.
با پیشرفت علم شیمی، شناخت مواد بیشتر شد و رزینها به تدریج وارد فرمولاسیون رنگ و پوشش شدند. رزین پس از خشک شدن به ایجاد لایهای منسجم روی سطح کمک میکند و میتواند بر ویژگیهایی مانند چسبندگی و مقاومت پوشش اثر بگذارد.
از اینجا تولید رنگ دیگر یک ترکیب ساده نبود و تولیدکنندگان باید محصول را متناسب با نوع سطح و شرایط استفاده طراحی میکردند.
با افزایش تقاضا، تولید رنگ به سمت فرآیندهای صنعتی رفت. مواد اولیه باید با مقدار مشخص وارد خط تولید و به شکل کنترلشده ترکیب میشدند. دستگاههای آسیاب و مخلوطکن وارد فرآیند شدند و کنترل کیفیت نیز اهمیت بیشتری پیدا کرد.
تولیدکننده باید اطمینان میداد محصولاتی که با یک نام عرضه میشوند، ویژگیهای مشابهی دارند. بنابراین، دقت در تولید در کنار فرمول شیمیایی به یکی از پایههای صنعت تبدیل شد.
با ورود رنگ به صنایع سنگین، نقش آن تغییر کرد. سازههای فلزی در معرض رطوبت و اکسیژن قرار دارند و بدون پوشش مناسب، دچار خوردگی میشوند. به همین دلیل پوششهای صنعتی برای محافظت از فلز توسعه پیدا کردند.
در صنایعی مانند نفت و گاز نیز تجهیزات ممکن است با حرارت، رطوبت یا مواد شیمیایی مواجه باشند. در نتیجه، پوشش باید متناسب با شرایط محیطی انتخاب شود. رنگ در این مرحله دیگر فقط برای زیبایی نبود و به بخشی از سیستم حفاظت از سطح تبدیل شد.
با گسترش تولید صنعتی، توجه به مسائل زیستمحیطی نیز افزایش یافت. استفاده از حلالها و انتشار ترکیبات آلی فرار، صنعت را به سمت راهکارهای جدید سوق داد. پوششهای پایهآب یکی از نمونههای این تغییر هستند که در آنها بخشی از حلالهای آلی با آب جایگزین میشود.
البته این تغییر نیازمند توسعه فرمولاسیونهایی است که ضمن کاهش اثرات زیستمحیطی، ویژگیهای فنی و مقاومت مورد نیاز را حفظ کنند.
گستردگی این صنعت را میتوان در نمایشگاههای تخصصی آن نیز دید. بیستوششمین نمایشگاه بینالمللی رنگ، رزین، پوششهای صنعتی، مواد کامپوزیت و صنعت آبکاری، ۶ تا ۹ آذر ۱۴۰۵ توسط شرکت بانیان امید در محل دائمی نمایشگاههای بینالمللی تهران برگزار میشود.
در این رویداد فقط محصول نهایی دیده نمیشود؛ مواد اولیه، رزین و چسب، تجهیزات تولید، فناوریهای پوشش صنعتی و تجهیزات کنترل کیفیت نیز بخشی از زنجیره صنعت هستند. به همین دلیل، صنعت رنگ را باید یک زنجیره کامل دانست که از مواد اولیه آغاز میشود و به پوششی میرسد که قرار است از یک سطح در برابر شرایط مختلف محافظت کند.