صنعت خودرو در سالهای آینده با مجموعهای گستردهتر از الزامات فنی و ایمنی مواجه خواهد بود؛ الزاماتی که بخش قابل توجهی از آنها به فناوریهای جدید ایمنی فعال و غیرفعال مربوط میشوند.
بر اساس برنامه اعلامشده، اجرای استانداردهای جدید به صورت مرحلهای انجام خواهد شد تا خودروسازان فرصت لازم برای اعمال تغییرات فنی و ارتقای محصولات خود را داشته باشند.
استانداردهای اجباری خودرو در حال حاضر مجموعهای از ۸۵ الزام را شامل میشود که رعایت آنها برای تولید و عرضه خودرو ضروری است.
در برنامه جدید، تعداد این الزامات به ۱۲۲ مورد افزایش پیدا میکند. از این میان، ۲۳ استاندارد جدید در حوزه ایمنی فعال، ۱۳ استاندارد در حوزه ایمنی غیرفعال، یک استاندارد زیستمحیطی و یک استاندارد در حوزه عملکرد خودرو تعریف شده است.
ایمنی فعال به تجهیزاتی مربوط میشود که میتوانند از وقوع تصادف جلوگیری کنند یا به راننده در کنترل خودرو کمک کنند. سامانههای هشداردهنده، ترمز اضطراری و برخی فناوریهای تشخیص کاهش هوشیاری راننده در این گروه قرار میگیرند.
در مقابل، ایمنی غیرفعال به تجهیزاتی مربوط است که پس از وقوع تصادف، میزان آسیب به سرنشینان را کاهش میدهند؛ مواردی مانند کیسه هوا، کمربند ایمنی، صندلی، شیشههای ایمنی و ساختار بدنه خودرو.
مدیرکل نظارت بر اجرای استاندارد صنایع فلزی سازمان ملی استاندارد ایران تاکید کرده است که رعایت استانداردهای اجباری، شرط ادامه فرآیند تایید نوع خودرو است.
فرآیند نظارت در دو مرحله انجام میشود. در مرحله نخست، پیش از تولید انبوه و عرضه خودرو، انطباق محصول با استانداردهای اجباری بررسی میشود.
پس از آغاز تولید نیز نمونهبرداری و آزمونهای دورهای انجام میشود. اگر در این مرحله مشخص شود محصول با الزامات تعیینشده مطابقت ندارد، گواهی تایید نوع تمدید نخواهد شد.
در چنین شرایطی، ادامه شمارهگذاری خودرو نیز امکانپذیر نخواهد بود.
اجرای استانداردهای ۱۲۲گانه قرار نیست یکباره انجام شود. براساس برنامهریزی انجامشده، این استانداردها در یک بازه ششساله و تا سال ۱۴۱۱ به صورت مرحلهای اجرا خواهند شد.
دلیل این زمانبندی، سطح فناوری برخی الزامات جدید و نیاز صنعت خودرو به تغییرات فنی و مهندسی عنوان شده است.
برخی خودروهای موجود ممکن است تنها با اعمال تغییرات محدود بتوانند استانداردهای جدید را پاس کنند، اما در بعضی محصولات احتمال نیاز به تغییرات اساسیتر در بخشهای مکانیکی، الکتریکی و حتی پلتفرم خودرو وجود دارد.
یکی از نکات مهم مطرحشده از سوی سازمان استاندارد، تفاوت میان استاندارد و کیفیت خودرو است.
پاس کردن استانداردهای اجباری به این معنا نیست که یک خودرو از نظر کیفیت، دوام یا رضایت مشتری در بالاترین سطح قرار دارد.
استانداردهای اجباری عمدتاً حداقل الزامات ایمنی، عملکردی و فنی را تعیین میکنند. در مقابل، عواملی مانند میزان خرابی خودرو، کیفیت قطعات، خدمات پس از فروش، مراجعات به نمایندگیها و رضایت مشتری در حوزه گستردهتر کیفیت قرار میگیرند.
به همین دلیل ممکن است خودرویی تمام استانداردهای اجباری را پاس کند اما همچنان از نظر مصرفکنندگان، کیفیت مطلوبی نداشته باشد.
اجرای استانداردهای جدید به معنای خروج فوری خودروهای قدیمی از خیابانها نیست.
خودرویی که در زمان تولید و شمارهگذاری، استانداردهای الزامی همان دوره را رعایت کرده است، صرفاً به دلیل افزایش استانداردهای امروز مشمول ابطال پلاک یا ممنوعیت تردد نمیشود.
بنابراین وضعیت خودروهایی مانند پراید و پیکانهای قدیمی بیشتر به سیاستهای نوسازی ناوگان، اسقاط خودروهای فرسوده و جایگزینی خودروهای جدید ارتباط دارد.
در واقع، استانداردهای جدید عمدتاً برای خودروهایی اعمال میشوند که در حال تولید، تایید نوع و عرضه به بازار هستند.
ارتقای ایمنی خودرو بدون هزینه نخواهد بود. تجهیز محصولات به فناوریهای جدید ایمنی، تغییر برخی قطعات و در مواردی اصلاح ساختار خودرو میتواند هزینه تولید را افزایش دهد.
با این حال، قیمت نهایی خودرو تنها به استانداردها وابسته نیست و عواملی مانند نرخ ارز، قیمت قطعات، هزینه نیروی انسانی و سایر هزینههای تولید نیز در تعیین قیمت خودرو نقش دارند.
اجرای مرحلهای استانداردهای جدید از این منظر طراحی شده است که صنعت خودرو بتواند هزینههای ناشی از ارتقا را در یک دوره زمانی مدیریت کند.
مصرف سوخت نیز یکی از الزامات اجباری مرتبط با عملکرد خودرو محسوب میشود و خودروسازان باید حدود تعیینشده را رعایت کنند.
آزمون مصرف سوخت به صورت دورهای انجام میشود و اگر خودرویی نتواند معیارهای تعیینشده را پاس کند، مشابه سایر استانداردهای اجباری با آن برخورد خواهد شد.
البته مصرف واقعی خودرو در خیابان تنها به طراحی موتور وابسته نیست. کیفیت سوخت، شرایط رانندگی و میزان فرسودگی خودرو نیز میتواند بر مصرف سوخت تاثیر بگذارد؛ به همین دلیل مصرف یک خودروی فرسوده را نمیتوان مستقیماً با خودروی صفرکیلومتر مقایسه کرد.
خودروهای وارداتی نیز براساس قوانین، آییننامهها و استانداردهای جاری کشور ارزیابی میشوند.
افزایش تعداد استانداردهای اجباری در داخل کشور، در حوزه خودروهای وارداتی نیز اهمیت دارد و خودروهای وارداتی باید الزامات مربوط به خود را رعایت کنند.
سازمان استاندارد تاکید کرده است که ملاک ارزیابی، ضوابط و استانداردهای معتبر در زمان بررسی خودرو است.
یکی از برنامههای مطرحشده، حرکت به سمت رتبهبندی ایمنی خودروها مشابه نظامهای بینالمللی است.
بر همین اساس، تدوین دستورالعملی مشابه Euro NCAP در دست پیگیری است؛ اقدامی که در صورت اجرایی شدن میتواند اطلاعات دقیقتری درباره سطح ایمنی خودروهای مختلف در اختیار مصرفکنندگان قرار دهد.
در چنین شرایطی، تفاوت میان «خودرویی که حداقل استاندارد را پاس کرده» و «خودرویی که از سطح ایمنی بالاتری برخوردار است» برای مشتریان شفافتر خواهد شد.
