به گزارش خبرنگار تیترکوتاه، بارندگی ها پس از پنج سال خشک امسال به خد نرمال رسیده است امری نگران کننده که فرونشست زمین را به دنبال دارد چرا که در سال های خشک به ناچار از آب های زیرزمینی استفاده می کردیم و اکنون جایگزینی آنها به سال ها زمان نیاز دارد و حتی برخی از آنها برگشت ناپذیر هستند.
فرونشست زمین در ایران بیش از هر چیز معلول برداشت بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی است. وقتی نرخ برداشت آب توسط چاههای مجاز و غیرمجاز، بسیار بیشتر از نرخ تغذیه سفرهها (تغذیه از طریق بارش و نفوذ آب) باشد، لایههای خاک متراکم شده و فرو میریزند. بر اساس پایشهای ماهوارهای و نقشهبرداریهای دقیق صورت گرفته توسط سازمان نقشهبرداری کشور، در حال حاضر بیش از ۱۸۰ دشت از مجموع ۶۰۹ دشت کشور در وضعیت ممنوعه و ممنوعه بحرانی قرار دارند. یعنی حتی اگر در آینده سالهای پربارشی داشته باشیم، زمین دیگر توانایی ذخیرهسازی آب را نخواهد داشت و دشتها برای همیشه خاصیت کشاورزی خود را از دست میدهند.
بر اساس امار و ارقام موجود، استانهای اصفهان، تهران، کرمان، فارس و خراسان رضوی بالاترین نرخهای فرونشست را در کشور به خود اختصاص دادهاند که می توان آنها را نقاط بحرانی نامید.
متاسفانه در برخی از این دشتها، نرخ فرونشست به ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر در سال رسیده است که این میزان در قیاس با استانداردهای جهانی، نشان دهنده وضعیت بحرانی این دشت ها است
بر اسا گزارشهای مرکز پژوهشهای مجلس فرونشست زمین نه تنها اراضی کشاورزی، بلکه تاسیسات زیربنایی کشوررا هدف قرار داده است.مطالعات پایش حریم بناهای تاریخی نشان میدهد که شکافهای ناشی از فرونشست در دشت «مهیار» و «اصفهان-برخوار»، سازههای تاریخی ارزشمند اصفهان از جمله پلهای تاریخی و بناهای محور فرهنگی را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. همچنین در دشتهای اطراف کلانشهر تهران، خطوط انتقال گاز، شبکههای فاضلاب، خطوط مترو و دکلهای برق فشار قوی به دلیل تغییر شکل پوسته زمین در معرض خطر گسیختگی و خسارات جبرانناپذیر قرار دارند.
راهکار عبور از این وضعیت در توقف برداشت های غیر مجاز،تغییر الگوی کشت و تغذیه مصنوعی سفره جست و جو کرد؛ زیرا با توقف برداشتهای غیرمجاز امکان مسدودسازی فوری چاههای غیرمجاز و نصب کنتورهای هوشمند برای چاههای مجاز به منظور پایش دقیق میزان برداشت فراهم می شود که چنین اقدامی گامی مهم در راستای حفظ آبهای زیرزمینی به شمار می آید.
همچنین تغییر الگوی کشت کشاورزی در دشتهای ممنوعه باید به سمت محصولات کمبر و روشهای نوین آبیاری (گلخانهای) سوق پیدا کند فشار از روی آبخوانها برداشته می شودو منجر به حفظ آبهای زیر زمینی می شود.
علاوه بر موارد فوق تغذیه مصنوعی سفرهها که با اجرای پروژههای آبخیزداری و آبخوانداری جهت هدایت سیلابها به داخل سفرههای زیرزمینی برای بازگرداندن تراز آب به وضعیت تعادل می توان از فرونشست بیشتر دشت ها جلوگیری کرد.
بر اساس این گزارش مدیریت فرونشست نیازمند تعادلبخشی به آبخوانها از طریق نصب کنتورهای هوشمند بر روی تمامی چاههای مجاز و پلمب چاههای غیرمجاز است. فرونشست زمین، هشداری است که نشان میدهد الگوهای توسعهی گذشته در فلات مرکزی ایران دیگر پاسخگو نیستند و تداوم آن میتواند امنیت سکونتگاههای انسانی را در دهههای آینده با مخاطره جدی مواجه کند و عبور از این بحران تنها با همکاری وزارت نیرو، وزارت جهاد کشاورزی و مشارکت مردم ممکن است. زمان برای اقدام، در حال از دست رفتن است؛ چرا که فرونشست، برخلاف بسیاری از بحرانها، دکمه «بازگشت به عقب» ندارد.
