بازار کالاهای اساسی همواره یکی از حساس ترین بخش های اقتصاد کشور بوده و هرگونه تغییر در سیاست های ارزی، مستقیماً بر قیمت و نحوه توزیع این کالاها اثر می گذارد. در سال های اخیر، حذف ارز ترجیحی و نیمایی و حرکت به سمت ارز توافقی، اگرچه با هدف اصلاح ساختار اقتصادی و کاهش رانت انجام شده، اما در کوتاه مدت پیامدهایی همچون نوسانات قیمتی، افزایش هزینه واردات و ایجاد نگرانی در میان مصرف کنندگان و فعالان صنفی را به همراه داشته است. حبوبات و برنج به عنوان دو کالای اساسی در سبد مصرف خانوار، بیش از سایر اقلام تحت تأثیر این تغییرات قرار گرفته اند و همین موضوع موجب شده تا تحولات این بازار با دقت بیشتری از سوی اصناف و نهادهای تصمیم گیر رصد شود. در این میان، بنکداران و شبکه توزیع نقش مهمی در حفظ تعادل بازار، جلوگیری از کمبود کالا و انتقال صحیح محصولات به مصرف کننده نهایی دارند. بررسی وضعیت موجود بازار از نگاه فعالان این حوزه می تواند تصویر روشن تری از دلایل نوسانات قیمت، میزان عرضه کالا و چشم انداز ثبات بازار ارائه دهد. در همین راستا، رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، در گفت وگویی کوتاه به تشریح تأثیر نوسانات ارزی بر قیمت برنج و حبوبات، وضعیت عرضه کالاهای اساسی و الزامات تحقق ثبات در بازار پرداخته است.
رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، با اشاره به نوسانات اخیر ارز و تأثیر منفی آن بر گرانی حبوبات و برنج گفت: افزایش قیمت دلار از یک سو و از سوی دیگر اصلاح نرخ ارز، منجر به افزایش قیمت در برخی از کالاهای اساسی شده است. در ماه های اخیر شاهد حذف ارز ترجیحی و نیمایی و اصلاح نرخ به سمت ارز توافقی بوده ایم که مسلماً ما به التفاوت این تغییرات، افزایش قیمت ها را به دنبال دارد و امری طبیعی است.
وی افزود: با توجه به رکود حاکم بر بازار، افزایش قیمتی که اکنون شاهد آن هستیم، به اندازه ما به التفاوت میان ارز ترجیحی و توافقی نیست.
وی با اشاره به وفور کالاهای اساسی در بازار بیان کرد: در حال حاضر برنج هندی به صورت گسترده و مداوم در شبکه توزیع عرضه می شود و حدوداً با قیمت ۱۶۱ هزار و ۳۵۰ تومان به دست مصرف کننده نهایی می رسد. این محصول نزدیک به سه ماه است که در شبکه توزیع عرضه می شود و همین موضوع باعث شده قیمت آن از حدود ۱۸۵ هزار تومان به این نرخ کاهش یابد. عرضه برنج هندی تداوم دارد و ثبات قیمت در بازار این محصول نیز ادامه دار خواهد بود.
کنگری ادامه داد: متأسفانه تاکنون در شبکه توزیع، برنج پاکستانی به ما تخصیص داده نشده و این محصول با نرخ آزاد در بازار عرضه می شود.
رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی اظهار کرد: با پیگیری های انجام شده، سهمیه ای برای شبکه توزیع برنج پاکستانی تخصیص داده شده که تا چند روز آینده به واحدهای صنفی عرضه خواهد شد. پیش از این، برنج پاکستانی در بنکداری ها با قیمت هایی بین ۱۹۰ تا ۲۶۵ هزار تومان به فروش می رسید.
کنگری با تشریح وضعیت موجود اقتصاد و عوامل مؤثر بر گرانی حبوبات و برنج خاطرنشان کرد: در سال های گذشته، سیاست هایی مانند تنظیم بازار و ارزهای پلکانی وجود داشت که متأسفانه میان واردکنندگان، تولیدکنندگان و توزیع کنندگان رقابت ناسالم ایجاد کرده بود. با حذف ارز ترجیحی، این موضوع به مرور زمان از بین می رود. اگر دولت به بخش خصوصی اعتماد کند و اجازه دهد کالاها با یک نرخ مشخص وارد کشور شوند، رقابت میان بازیگران متعدد صنعت شکل می گیرد و در نتیجه آن، کاهش و ثبات قیمت ها در بازار را شاهد خواهیم بود.
وی افزود: تنها عاملی که بازار را به ثبات می رساند، تعادل میان عرضه و تقاضاست. پیش از حذف ارز ترجیحی، کالاهایی که با ارز چندنرخی وارد کشور می شدند، با نرخ روز در بازار عرضه می شدند که این موضوع نوسانات قیمتی و نارضایتی اصناف را به دنبال داشت. از سوی دیگر، تأمین کالا با ارز ترجیحی عملاً ضربه مالی به مصرف کننده نهایی وارد می کرد؛ چراکه برنجی که با ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان وارد می شد، باید با قیمت متناسب به دست مصرف کننده می رسید، اما برخی واردکنندگان آن را با نرخ ارز آزاد و تا حدود ۱۸۵ هزار تومان به فروش می رساندند.
کنگری، تک نرخی شدن ارز را اتفاقی مثبت ارزیابی کرد و گفت: این اقدام گامی مهم در جهت اصلاح ساختار بازار است. اگرچه ارز ترجیحی حذف شده، اما اثرات ارز توافقی همچنان چالش برانگیز است. در حال حاضر قیمت دلار در بازار حدود ۱۶۳ هزار تومان است، در حالی که نرخ ارز توافقی ۱۱۲ هزار و ۵۰۰ تومان معامله می شود و ما به التفاوت قابل توجهی میان این دو وجود دارد. اگر واردکننده ای با ارز توافقی اقدام به واردات کند، قیمت کالای او دیگر قدرت رقابت با ارز آزاد را ندارد و این موضوع در نهایت منجر به آشفتگی بازار می شود. با پیگیری های انجام شده، پیش بینی می شود بازار تا پیش از آغاز سال جدید به ثبات برسد و واردات کالاهای اساسی با ارز تک نرخی به طور کامل مدیریت شود.
وی در پایان عنوان کرد: در حال حاضر بازار با کمبود کالاهای اساسی مواجه نیست، اما نوسانات قیمتی وجود دارد که با اصلاح نرخ ارز و افزایش قیمت دلار، امری طبیعی است. برای نمونه، حبوبات به دلیل شرایط موجود، رشد قیمتی حدود ۳۰ تا ۳۵ درصدی داشته اند. در مقابل، قیمت برنج هندی با در نظر گرفتن حذف ارز ترجیحی و ملاک قرار دادن ارز توافقی به نرخ ۱۱۲ هزار و ۵۰۰ تومان، نه تنها افزایش نیافته، بلکه با کاهش قیمت نیز در بازار مواجه بوده است.