تخم مرغ به دلیل مصرف گسترده خانگی و کاربرد وسیع در صنایع غذایی، جایگاهی فراتر از یک کالای معمولی دارد. از قنادی ها و کارگاه های شیرینی پزی گرفته تا کارخانه های تولید کیک، بیسکویت، ماکارونی تخم مرغی و سس، این محصول یکی از نهاده های اصلی تولید محسوب می شود. به همین دلیل، هرگونه نوسان قیمتی در بازار تخم مرغ، به سرعت به سایر بخش ها سرایت می کند.
پس از انتقال ارز ترجیحی به انتهای زنجیره و آزادسازی نرخ ها، قیمت هر شانه تخم مرغ تا بیش از ۵۰۰ هزار تومان افزایش یافت؛ هرچند در هفته های اخیر این رقم کاهش یافته و کف قیمت به حدود ۳۷۰ تا ۳۸۰ هزار تومان رسیده است. به گفته سیدفرزاد طلاکش، دبیر فدراسیون طیور، این تغییر سیاست ارزی به طور طبیعی باعث بروز رفتارهای هیجانی، سردرگمی در تولید و اختلال در توزیع شد؛ مسأله ای که خود به تشدید نوسان قیمت دامن زد.
در کوتاه مدت، افزایش قیمت تخم مرغ مستقیماً هزینه تمام شده تولید را در صنایع غذایی بالا می برد. واحدهای کوچک و متوسط که حاشیه سود محدودی دارند، ناچارند یا قیمت محصولات خود را افزایش دهند یا از کیفیت و وزن محصول بکاهند. این فشار هزینه ای در نهایت به مصرف کننده منتقل می شود و گرانی در محصولاتی مانند شیرینی، کیک و غذاهای آماده را به دنبال دارد.
با توجه به اینکه سرانه مصرف ماهانه تخم مرغ برای هر نفر حدود ۲۰ عدد است، این کالا نقش مهمی در تأمین پروتئین ارزان قیمت دارد. افزایش قیمت هر عدد تخم مرغ به حدود ۱۴ تا ۱۵ هزار تومان، بخشی از خانوارها را به کاهش مصرف یا جایگزینی با کالاهای دیگر سوق می دهد. این تغییر الگوی مصرف می تواند به افزایش تقاضا و در نتیجه گرانی در بازار کالاهای جانشین نیز منجر شود.
در بلندمدت، تثبیت قیمت تخم مرغ در سطوح بالاتر می تواند انگیزه تولیدکنندگان برای افزایش تولید را تقویت کند. دبیر فدراسیون طیور معتقد است که با وجود افزایش تقاضا، نگرانی از بابت تولید وجود ندارد و قیمت ها نهایتاً در محدوده ۴۵۰ هزار تومان کنترل خواهد شد. با این حال، پایداری این وضعیت به ثبات سیاست های ارزی، تأمین نهاده ها و مدیریت زنجیره توزیع وابسته است.
افزایش قیمت تخم مرغ تنها به صورت مستقیم در شاخص قیمت مصرف کننده منعکس نمی شود، بلکه از طریق صنایع وابسته، نوعی تورم زنجیره ای ایجاد می کند. این تورم با تأخیر زمانی خود را در قیمت کالاهای فرآوری شده نشان می دهد و حتی در صورت کاهش ظاهری قیمت تخم مرغ، آثار آن ممکن است در بازار باقی بماند.
در پایان باید گفت تجربه اخیر بازار تخم مرغ نشان می دهد که نوسان قیمت یک کالای پایه می تواند اثراتی فراتر از انتظار داشته باشد. افزایش قیمت تخم مرغ نه تنها موجب گرانی مستقیم این محصول می شود، بلکه زنجیره ای از افزایش هزینه و تعدیل قیمت را در صنایع مختلف فعال می کند. مدیریت این اثر دومینویی، بیش از هر چیز، به ثبات سیاست گذاری اقتصادی، شفافیت در زنجیره تولید تا مصرف و پرهیز از شوک های ناگهانی وابسته است.