انجمن پالایشگاههای روغنسازی ایران در نامهای به مدیران عامل شرکتهای نفت بهران، نفت سپاهان، نفت پارس و ایرانول اعلام کرده است که روغن موتور بنزینی از شمول قیمتگذاری تثبیتی خارج شده است. بر این اساس، تولیدکنندگان میتوانند قیمت محصولات خود را با رعایت ضوابط سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان و بر مبنای بهای تمامشده بهعلاوه سود مصوب تعیین کنند.
در بخش تایر نیز شرکت آرتاویل تایر (گلدستون) طی نامهای به سازمان بورس از خروج تایرهای سواری از قیمتگذاری دستوری تا پایان سال ۱۴۰۵ خبر داده است. مطابق این تصمیم، تعیین نرخ فروش این محصولات در چارچوب ضوابط مربوطه به تولیدکنندگان واگذار شده است.
با وجود پایان نرخگذاری تثبیتی، نظارت نهادهای مسئول همچنان ادامه خواهد داشت. در بازار روغن موتور، سازمان حمایت بر نحوه محاسبه قیمت و سود مصوب نظارت میکند و تولیدکنندگان تایر نیز موظف به رعایت ضوابط مربوطه هستند. تفاوت اصلی این است که قیمتهای ثابت قبلی دیگر مبنای نهایی فروش نخواهند بود و شرکتها امکان بیشتری برای هماهنگ کردن نرخ محصولات با هزینههای تولید خواهند داشت.
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که بازار روغن موتور طی ماههای اخیر با مشکلاتی از جمله کمبود عرضه و اختلاف زیاد میان قیمت رسمی و نرخ بازار روبهرو بوده است. پیشتر نیز گزارشهایی درباره فروش برخی روغنها با قیمت چهار تا پنج برابر نرخ درجشده روی بستهبندی منتشر شده بود.
در صنعت تایر هم رشد هزینه مواد اولیه و تغییر در شیوه تخصیص ارز، از عواملی هستند که میتوانند قیمت تمامشده محصولات را افزایش دهند.
بر اساس نامه آرتاویل تایر، محصولاتی که مشمول تغییر سیاست قیمتگذاری شدهاند، حدود ۶۵ درصد از حجم تولید این شرکت را تشکیل میدهند. با این حال، گلدستون معتقد است که این تصمیم لزوماً به افزایش چشمگیر سودآوری منجر نخواهد شد؛ چراکه هزینه تأمین مواد اولیه نیز همزمان در حال افزایش است.
طبق توضیحات این شرکت، از این پس تنها بخشی از مواد اولیه، از جمله کائوچو و تعدادی از مواد شیمیایی، از طریق مرکز مبادله ارز تأمین میشود. برای تهیه سایر مواد اولیه، ماشینآلات و قطعات نیز باید از روشهای مجاز دیگر استفاده شود. این تغییرات میتواند هزینه تأمین نیازهای تولید و در نهایت بهای تمامشده محصولات را بالا ببرد.
بنابراین، هرچند تولیدکنندگان آزادی بیشتری در تعیین قیمت فروش به دست آوردهاند، افزایش هزینههای تولید ممکن است بخشی از آثار مثبت این تغییر را خنثی کند.
چهار تولیدکننده بزرگ صنعت روانکار کشور در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ در مجموع بیش از ۴۱ هزار و ۵۵۳ میلیارد تومان سود خالص به ثبت رساندهاند. البته این رقم به مجموع فعالیت شرکتها مربوط است و نمیتوان آن را بهطور مستقیم معادل سود حاصل از تولید روغن موتور بنزینی دانست.
با این وجود، همزمانی کمبود عرضه در بازار و کنار گذاشتن قیمتگذاری دستوری، این نگرانی را به وجود آورده که تغییر جدید تا چه اندازه به افزایش تولید و بهبود وضعیت توزیع منجر خواهد شد و چه میزان از آن صرفاً در افزایش قیمت فروش نمایان میشود.
روغن موتور و لاستیک از اقلام ضروری نگهداری خودرو هستند و امکان حذف آنها از هزینههای مالکان وجود ندارد. به همین دلیل، افزایش نرخ این دو محصول مستقیماً بر هزینه سرویسهای دورهای و استفاده روزمره از خودرو اثر میگذارد.
در چنین وضعیتی، نظارت بر قیمتها بهتنهایی کافی نیست و سازمان حمایت و دیگر نهادهای مسئول باید میزان تولید، موجودی انبارها، عرضه واقعی محصولات و عملکرد شبکه توزیع را نیز بررسی کنند.
در نهایت، خروج روغن موتور و لاستیک سواری از قیمتگذاری دستوری زمانی میتواند بهعنوان یک اصلاح اقتصادی موفق ارزیابی شود که علاوه بر بهبود شرایط تولیدکنندگان، افزایش تولید و عرضه مناسبتر محصولات را نیز به دنبال داشته باشد. در غیر این صورت، ممکن است سهم مصرفکنندگان از این تغییر سیاست، صرفاً افزایش هزینه خرید کالاهایی باشد که پیش از این نیز با کمبود و قیمتهای غیرمتعارف در بازار مواجه بودهاند.