نمایشگاه بین المللی نظام مالی، سرمایه گذاری و زیرساخت های دیجیتال (افکس) در شرایطی برگزار می شود که توسعه تجارت خارجی، جذب سرمایه و گسترش صادرات خدمات فناورانه، بیش از گذشته به ابزارهای نوین مالی و زیرساخت های دیجیتال وابسته شده است. در چنین فضایی، نمایشگاه های تخصصی می توانند فراتر از محلی برای معرفی توانمندی ها و دستاوردها، به بستری برای شناسایی فرصت های همکاری، ارتباط میان عرضه کنندگان و متقاضیان خدمات و بررسی راهکارهای توسعه تعاملات اقتصادی تبدیل شوند.
در همین راستا، ایرج معصومی، مدیرکل دفتر ترویج تجارت سازمان توسعه تجارت ایران، در گفت و گو با تیتر کوتاه به تشریح نقش افکس در معرفی ظرفیت های مالی و فناورانه کشور، فرصت های صادرات خدمات دیجیتال، تأثیر محدودیت های ارتباطات مالی بین المللی بر سرمایه گذاری و پیش نیازهای تبدیل تعاملات نمایشگاهی به همکاری های اقتصادی پرداخت.
مشروح این گفت و گو را در ادامه مطالعه خواهید کرد:
اجازه می خواهم قبل از پرداختن به پاسخ سؤال شما، اشاره مختصری به علت تغییر عنوان نمایشگاه در سال ۱۴۰۵ داشته باشم. تغییر عنوان «نمایشگاه صنعت مالی» به «نمایشگاه بین المللی نظام مالی، سرمایه گذاری و زیرساخت های دیجیتال» بازتاب گسترش دامنه رویداد از معرفی جداگانه بانک، بورس و بیمه به بررسی پیوند تأمین مالی، سرمایه گذاری، مدیریت ریسک و فناوری های دیجیتال در یک نظام به هم پیوسته است. امروز کارآمدی خدمات مالی به زیرساخت های داده، امنیت و راهکارهای فناورانه وابسته است و جذب سرمایه نیز بدون ابزارهای مناسب تأمین مالی و پوشش ریسک، به سختی به مرحله اجرا می رسد؛ از این رو، عنوان جدید می کوشد این ارتباطات را در هویت و محتوای نمایشگاه آشکار سازد.
در همین چارچوب، ریاست و راهبری شورای سیاست گذاری نمایشگاه با وزارت امور اقتصادی و دارایی است و حضور نهادهای تخصصی مالی در شورا، زمینه هماهنگی رویکردهای نمایشگاه با مسائل واقعی نظام مالی و نیازهای سرمایه گذاری کشور را فراهم می کند. به این ترتیب، افکس می تواند محلی برای گفت و گوی مسئله محور میان سیاست گذاران، نهادهای مالی، شرکت های فناور و صاحبان طرح های اقتصادی باشد.
اما در پاسخ به سؤال شما باید بگویم نمایشگاه بین المللی نظام مالی، سرمایه گذاری و زیرساخت های دیجیتال می تواند محل ارائه تصویری منسجم و قابل ارزیابی از ظرفیت های ایران در تأمین مالی، بیمه، بازار سرمایه و فناوری های مالی باشد. اهمیت نمایشگاه در آن است که سرمایه گذار و فعال اقتصادی بتواند در یک فضای تخصصی، هم ارائه دهندگان خدمات را بشناسد و هم کاربرد آن خدمات را در پروژه های واقعی ببیند؛ از تأمین سرمایه در گردش و پوشش ریسک معاملات تا جذب سرمایه برای طرح های تولیدی و زیرساختی.
در حوزه فناوری دیجیتال، معرفی توانمندی ها زمانی اثرگذار است که از نمایش یک محصول فراتر رود و به ارائه نمونه عملیاتی، شاخص های عملکرد و امکان اتصال به نیاز مشتری برسد. شرکت های ایرانی می توانند راهکارهای خود را در زمینه پرداخت، خدمات بانکی دیجیتال، بیمه گری هوشمند، احراز هویت، تحلیل داده، امنیت اطلاعات و زیرساخت های ارائه خدمات مالی عرضه کنند. برای مخاطب داخلی و خارجی، قابلیت اطمینان، امنیت، مقیاس پذیری، سازگاری با الزامات مقرراتی و کیفیت پشتیبانی به اندازه نوآوری فناوری اهمیت دارد.
از منظر سرمایه گذاری نیز نمایشگاه فرصتی برای تبدیل ظرفیت های پراکنده به پیشنهادهای مشخص همکاری است. ارائه پروژه هایی با مدل درآمدی روشن، برآورد نیاز مالی، ساختار مشارکت، ریسک های شناسایی شده و سازوکار خروج سرمایه گذار، امکان گفت و گوی حرفه ای میان صاحبان طرح، نهادهای مالی و سرمایه گذاران را فراهم می کند. در تعامل با طرف های خارجی، شفافیت درباره الزامات حقوقی، شیوه اجرای تعهدات و محدودیت های عملیاتی، شرط شکل گیری همکاری قابل اتکاست.
برای سازمان توسعه تجارت، ارزش راهبردی این رویداد در پیوند خدمات مالی و زیرساخت های دیجیتال با نیازهای توسعه صادرات است. صادرکننده به ابزارهای تأمین مالی، ضمانت، بیمه و مدیریت ریسک نیاز دارد؛ در کنار آن، خدمات دیجیتال می توانند فرایندهای ارائه خدمت، رهگیری و ارتباط با بازار را کارآمدتر کنند. اگر پیش از نمایشگاه نیازهای بنگاه ها و پروژه های آماده سرمایه گذاری شناسایی شود، در جریان آن نشست های هدفمند برگزار شود و پس از نمایشگاه مذاکرات تا مرحله پیشنهاد فنی، ارزیابی مالی و قرارداد دنبال شود، این رویداد می تواند به بستری مؤثر برای معرفی توانمندی های ایران و شکل گیری همکاری های اقتصادی تبدیل شود. میزان موفقیت آن نیز باید با کیفیت و سرانجام همین همکاری ها سنجیده شود.
بله؛ توسعه تجارت خارجی باید صادرات خدمات، دانش فنی و راهکارهای دیجیتال را نیز دربرگیرد. در این حوزه، ظرفیت هایی مانند حمایت از حضور شرکت ها در رویدادهای بین المللی و معرفی توانمندی های صادراتی وجود دارد؛ با این حال، برای آنکه بتوان از یک برنامه مشخص و اختصاصی برای صادرات خدمات دیجیتال و راهکارهای مالی نوین سخن گفت، لازم است اهداف، بازارهای هدف، دستگاه های مسئول و شاخص های نتیجه آن به صورت روشن تعیین و اعلام شود. صرف حضور در نمایشگاه، به تنهایی معادل چنین برنامه ای نیست.
از منظر سازمان توسعه تجارت، مسیر اجرایی باید از شناسایی شرکت های دارای محصول یا خدمت قابل عرضه در بازار خارجی آغاز شود؛ شرکت هایی که بتوانند کیفیت خدمت، امنیت و پایداری فنی، توان پشتیبانی و تجربه اجرای خود را مستند کنند. گام بعد، شناسایی تقاضای مشخص در بازارهای هدف و برگزاری مذاکرات هدفمند با بانک ها، شرکت های بیمه، بنگاه های بزرگ و خریداران خدمات فناورانه است. در این چارچوب، نمایشگاه بین المللی نظام مالی، سرمایه گذاری و زیرساخت های دیجیتال می تواند محل ارائه راهکارهای عملیاتی و شکل گیری این ارتباطات باشد.
در حوزه راهکارهای مالی نوین، باید یک ملاحظه را نیز با دقت رعایت کرد: معرفی توان فناوری، با امکان ارائه خدمت مالی در کشور مقصد یکسان نیست. ورود به هر بازار به الزامات نهاد ناظر همان کشور، مقررات حفاظت از داده، امنیت اطلاعات و ترتیبات قراردادی و تسویه وابسته است. از این رو، سازمان توسعه تجارت می تواند با همکاری نهادهای تخصصی و تنظیم گر، مسیر دسترسی شرکت های واجد شرایط به بازار را هموار کند؛ در حالی که احراز شرایط ارائه خدمت مالی بر عهده مراجع ذی صلاح خواهد بود.
بنابراین، جهت گیری قابل دفاع آن است که حمایت های نمایشگاهی و تجاری به یک زنجیره پیگیری متصل شود: انتخاب شرکت های آماده صادرات، معرفی به خریدار مناسب، ارائه پیشنهاد فنی و تجاری و پیگیری تا حصول قرارداد و اجرای خدمت. معیار موفقیت نیز تعداد غرفه ها یا تفاهم نامه ها نیست؛ بلکه میزان تبدیل این ارتباطات به صادرات پایدار خدمات فناورانه است.
محدودیت های ارتباطات مالی بین المللی چه تأثیری بر جذب سرمایه گذاری خارجی و توسعه همکاری های مالی و فناورانه دارد و نمایشگاه افکس تا چه اندازه می تواند زمینه گفت و گو درباره راهکارهای موجود را فراهم کند؟
محدودیت در ارتباطات مالی بین المللی، مستقیماً بر امکان سنجی و اجرای سرمایه گذاری خارجی اثر می گذارد. سرمایه گذار تنها به سودآوری یک طرح نگاه نمی کند؛ او باید بداند منابع مالی از چه مسیر مجازی وارد پروژه می شود، پرداخت ها چگونه انجام می گیرند، تعهدات قراردادی چگونه تسویه می شوند و بازگشت اصل سرمایه و عواید آن تابع چه ضوابطی است. هرچه پاسخ به این پرسش ها مبهم تر باشد، هزینه ارزیابی و اجرای طرح افزایش می یابد، زمان مذاکرات طولانی تر می شود و برخی فرصت های اقتصادی، با وجود توجیه فنی، به قرارداد منتهی نمی شوند.
این محدودیت ها بر همکاری های فناورانه نیز اثر دارند. قرارداد انتقال دانش فنی یا ارائه خدمات دیجیتال معمولاً به پرداخت های مرحله ای، خرید تجهیزات و نرم افزار، پشتیبانی مستمر و تعیین تکلیف حقوق مالکیت فکری وابسته است. از این رو، یک طرح همکاری زمانی برای طرف داخلی و خارجی قابل اتکا خواهد بود که در کنار مشخصات فنی، مسیر پرداخت مجاز، تقسیم ریسک، تعهدات اجرایی و الزامات مقرراتی هر دو طرف به روشنی بررسی شده باشد.
نمایشگاه افکس می تواند برای پیشبرد همین گفت و گوی تخصصی نقش مؤثری ایفا کند. گردهم آمدن بانک ها، بیمه گران، فعالان بازار سرمایه، شرکت های فناوری مالی، صاحبان پروژه و سرمایه گذاران این فرصت را فراهم می آورد که مسائل از سطح بیان کلی موانع به سطح بررسی موردی طرح ها و راهکارهای قابل اجرا برسد؛ برای نمونه، درباره ساختار تأمین مالی یک پروژه، پوشش ریسک های قابل بیمه، زمان بندی تعهدات، مستندات مورد نیاز سرمایه گذار و امکان ارائه خدمات فناورانه در بازار هدف گفت و گو شود. حضور و مشارکت نهادهای تنظیم گر و دستگاه های مسئول نیز به روشن شدن حدود قانونی هر راهکار کمک می کند.
از منظر سازمان توسعه تجارت، ارزش افکس در آن است که این گفت و گوها به نیاز واقعی بنگاه ها و پروژه های آماده همکاری پیوند بخورد و نتیجه آنها پس از نمایشگاه پیگیری شود. نمایشگاه می تواند ابهام ها را دقیق تر صورت بندی کند، طرف های مرتبط را گرد هم آورد و مسیر بررسی راهکارهای قانونی را کوتاه تر سازد. تصمیم گیری درباره سازوکارهای مالی و رفع محدودیت های ساختاری، نیازمند اقدام هماهنگ مراجع ذی صلاح است؛ اما هرچه طرح ها با اطلاعات شفاف تر و ساختار اجرایی سنجیده تری ارائه شوند، امکان پیشرفت مذاکرات سرمایه گذاری و همکاری فناورانه نیز بیشتر خواهد شد.
برای آنکه افکس به شکل گیری همکاری واقعی میان شرکت های ایرانی و طرف های خارجی منجر شود، باید پیش از افتتاح نمایشگاه، موضوع همکاری و طرف های مناسب آن مشخص شده باشند. دعوت عمومی از فعالان خارجی مفید است، اما مذاکره مؤثر زمانی شکل می گیرد که بدانیم هر طرف به دنبال سرمایه گذاری در چه نوع پروژه ای است، چه خدمت مالی یا فناوری ای نیاز دارد و اختیار تصمیم گیری او تا چه اندازه است. بر همین اساس، شناسایی بازارهای هدف و تنظیم برنامه ملاقات های تخصصی باید بخشی از آماده سازی رویداد باشد.
شرکت ها و صاحبان طرح ایرانی نیز باید با پرونده ای قابل ارزیابی وارد مذاکره شوند. در طرح های سرمایه گذاری، این پرونده شامل مدل کسب وکار، نیاز مالی، ساختار پیشنهادی مشارکت، وضعیت مجوزها، ریسک های اصلی و پیش بینی جریان های مالی است. در خدمات دیجیتال و فناوری مالی، نمونه عملیاتی، سابقه اجرا، الزامات امنیت و حفاظت از داده، ظرفیت پشتیبانی و شرایط بهره برداری در بازار مقصد اهمیت دارد. طرف خارجی باید بتواند در نمایشگاه درباره یک فرصت مشخص تصمیم اولیه بگیرد، نه آنکه صرفاً با فهرستی از توانمندی ها روبه رو شود.
پیش نیاز بعدی، روشن شدن چارچوب حقوقی و مالی همکاری است. مسیرهای مجاز پرداخت و تسویه، نحوه اجرای تعهدات، حقوق مالکیت فکری و الزامات نهادهای ناظر باید از آغاز مذاکرات بررسی شوند. در موضوعات تخصصی، حضور نمایندگان دستگاه های ذی صلاح در نشست های هدفمند می تواند به پاسخ گویی دقیق تر و جلوگیری از شکل گیری توافق های غیرقابل اجرا کمک کند.
سرانجام، برای هر مذاکره باید مسئول پیگیری، گام بعدی و زمان ارائه پیشنهاد فنی یا مالی تعیین شود. نقش سازمان توسعه تجارت در این فرایند، شناسایی و اتصال طرف های واجد ظرفیت، کمک به معرفی فرصت های صادراتی و پیگیری موانع تجاری در چارچوب اختیارات خود است. اگر نتیجه افکس با تعداد مذاکراتی سنجیده شود که به بررسی فنی، پیشنهاد رسمی، اجرای آزمایشی و قرارداد می رسند، نمایشگاه از یک محل معرفی ظرفیت ها به بستری برای توسعه همکاری های پایدار تبدیل خواهد شد.
هجدهمین نمایشگاه بین المللی نظام مالی، سرمایه گذاری و زیرساخت های دیجیتال (افکس ۲۰۲۶) از ۲۶ تا ۲۹ آبان ماه در محل دائمی نمایشگاه های بین المللی تهران برگزار خواهد شد.
