در آستانه زمستان ۱۴۰۵، شبکه گاز کشور با شرایط متفاوتی نسبت به سال‌های گذشته روبه‌رو شده است. افزایش تقاضای گاز در روزهای سرد، هم‌زمان با کاهش بخشی از ظرفیت فرآورش، ضرورت مدیریت مصرف و تسریع در بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده را دوچندان کرده است.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مسئولان، در جریان آسیب‌های واردشده به تأسیسات گازی کشور، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت روزانه فرآورش گاز از مدار خارج شده است. تاکنون حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت به چرخه بازگشته، اما طبق آخرین آمار ارائه‌شده در این گزارش، حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب همچنان خارج از دسترس است.
این کاهش ظرفیت در شرایطی رخ داده که با سرد شدن هوا، مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری افزایش می‌یابد و تأمین سوخت نیروگاه‌ها و صنایع با فشار بیشتری مواجه می‌شود.
یکی از مهم‌ترین پیامدهای ناترازی گاز، احتمال افزایش محدودیت سوخت‌رسانی به واحدهای صنعتی و نیروگاه‌ها در روزهای اوج مصرف است.
در چنین شرایطی، اولویت تأمین گاز بخش خانگی می‌تواند سهم صنایع و نیروگاه‌ها را کاهش دهد. این موضوع علاوه بر ایجاد اختلال احتمالی در تولید، ممکن است مصرف سوخت مایع در نیروگاه‌ها را افزایش داده و هزینه تولید برق و آلودگی هوا را تشدید کند.
کارشناسان معتقدند ادامه این وضعیت بدون مدیریت مصرف و بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده، فشار بیشتری بر شبکه انرژی کشور وارد خواهد کرد.
در کنار برنامه‌های افزایش تولید و بازسازی تأسیسات، توسعه بازار گواهی‌های صرفه‌جویی انرژی به‌عنوان یکی از راهکارهای اقتصادی مدیریت ناترازی مطرح شده است.
بر اساس ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت، امکان ایجاد ارزش اقتصادی برای انرژی صرفه‌جویی‌شده و معامله گواهی‌های مربوط در بازار انرژی فراهم شده است.
در این سازوکار، شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران می‌توانند با اجرای طرح‌های بهینه‌سازی مصرف، از ارزش اقتصادی گاز صرفه‌جویی‌شده بهره‌مند شوند.
به این ترتیب، کاهش مصرف انرژی از یک توصیه عمومی به فرصتی برای سرمایه‌گذاری و کسب درآمد تبدیل می‌شود.
شرکت‌های کارور گاز می‌توانند با سرمایه‌گذاری در نوسازی تجهیزات گرمایشی، عایق‌کاری ساختمان‌ها و بهینه‌سازی مصرف انرژی، زمینه کاهش تقاضای گاز را فراهم کنند.
در این مدل، بخشی از هزینه اجرای طرح‌ها از محل منافع اقتصادی صرفه‌جویی جبران می‌شود و امکان اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی با مشارکت بخش خصوصی افزایش می‌یابد.
سنگدوینی، نماینده مجلس شورای اسلامی، نیز بر ضرورت تسریع در فعالیت شرکت‌های کارور و تسهیل صدور گواهی‌های صرفه‌جویی تأکید کرده است.
یکی از راهکارهای فوری کاهش مصرف گاز، رعایت دمای آسایش در ساختمان‌ها و جلوگیری از اتلاف انرژی است.
تنظیم دمای محیط‌های اداری و عمومی در محدوده ۱۸ تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد، استفاده از تجهیزات گرمایشی پربازده و عایق‌کاری ساختمان‌ها می‌تواند به کاهش مصرف گاز در روزهای سرد کمک کند.
کاهش مصرف در بخش خانگی و تجاری، امکان اختصاص گاز بیشتری به نیروگاه‌ها و صنایع را فراهم می‌کند و از شدت محدودیت‌های احتمالی در بخش تولید می‌کاهد.
با توجه به کاهش بخشی از ظرفیت فرآورش و افزایش تقاضای فصلی، مدیریت شبکه گاز در زمستان امسال اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است.
با این حال، میزان محدودیت‌های احتمالی به عواملی مانند سرعت بازسازی تأسیسات، شدت سرمای زمستان، میزان مصرف مشترکان و وضعیت ذخایر سوخت نیروگاه‌ها بستگی خواهد داشت.
کارشناسان تأکید دارند عبور از ناترازی گاز تنها با افزایش تولید امکان‌پذیر نیست و اصلاح الگوی مصرف، توسعه زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری در بهره‌وری انرژی باید به‌صورت هم‌زمان دنبال شود.
در مجموع، زمستان ۱۴۰۵ می‌تواند آزمون مهمی برای شبکه گاز کشور باشد و موفقیت در تأمین پایدار انرژی، بیش از هر زمان دیگری به بازگشت ظرفیت‌های آسیب‌دیده و مدیریت مصرف وابسته خواهد بود.
