نانوایی‌ها یکی از مهم‌ترین بخش‌های زنجیره تأمین مواد غذایی هستند و هرگونه اختلال در تأمین گاز یا برق می‌تواند فعالیت آن‌ها و دسترسی مردم به نان را با مشکل مواجه کند.
به همین دلیل، دوگانه‌سوز کردن نانوایی‌ها و فراهم کردن امکان استفاده از سوخت‌های جایگزین، به‌عنوان یکی از برنامه‌های پدافند غیرعامل برای حفظ امنیت غذایی دنبال می‌شود.
دوگانه‌سوز کردن نانوایی‌ها به معنای تجهیز مشعل‌ها و دستگاه‌های پخت به‌گونه‌ای است که در صورت قطع یا محدودیت گاز شهری، امکان استفاده از سوخت دیگری مانند گازوئیل یا گاز مایع وجود داشته باشد.
البته اجرای این طرح تنها به نصب مشعل دوم محدود نمی‌شود و تأمین مخزن، اتصالات ایمن، تجهیزات مناسب و آموزش کارکنان برای تغییر منبع سوخت نیز ضروری است.
در کنار آن، نصب ژنراتور برق اضطراری و پیش‌بینی ذخیره آب و سوخت می‌تواند از توقف فعالیت نانوایی‌ها در شرایط بحرانی جلوگیری کند.
چهل‌ونهمین نشست قرارگاه شهید سلامی با محوریت «رزمایش ملی تداوم و تاب‌آوری کارکرد نانوایی‌ها در شرایط اضطراری» روز شنبه ۹ آبان ۱۴۰۵ در اتاق اصناف ایران برگزار شد.
در این نشست، سردار غلامرضا جلالی، رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور، با تأکید بر اهمیت استمرار فعالیت اصناف اظهار کرد: حفاظت از سفره و معیشت مردم باید یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های پدافندی اصناف باشد.
در این جلسه همچنین مسئولان صنفی و اجرایی درباره وضعیت تجهیزات دوگانه‌سوز، زیرساخت‌های سوخت‌رسانی و موانع اجرای طرح در استان‌های مختلف گزارش ارائه کردند.
هدف از اجرای این رزمایش، بررسی آمادگی نانوایی‌ها برای ادامه تولید در شرایط اضطراری، شناسایی کمبودها و افزایش هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول عنوان شده است.
گزارش‌های استانی منتشرشده نشان می‌دهد میزان تجهیز نانوایی‌ها به سوخت دوم در مناطق مختلف یکسان نیست.
بر اساس این آمار، اسفراین از نظر سهم نانوایی‌های دوگانه‌سوز وضعیت بهتری نسبت به خرم‌آباد دارد. در استان فارس نیز دهم آبان ۱۴۰۵ اعلام شده که نزدیک به نیمی از نانوایی‌ها به ژنراتور برق و سوخت دوم مجهز شده‌اند.
در همدان نیز از مجموع ۵۵۰ نانوایی شهرستان، ۹۰ واحد به مجموعه‌ای شامل کپسول گاز، موتور برق و منبع ذخیره آب مجهز شده‌اند.
البته این آمارها لزوماً با یک شاخص واحد تهیه نشده‌اند؛ بنابراین مقایسه مستقیم میزان آمادگی استان‌ها باید با احتیاط انجام شود.
یکی از موانع اجرای طرح، هزینه خرید و نصب تجهیزات دوگانه‌سوز و ژنراتورهای برق است.
در همین زمینه، بنیاد علوی از پرداخت تسهیلات ارزان‌قیمت برای تأمین تجهیزات مورد نیاز، از جمله پنل خورشیدی و موتور برق خبر داده است.
در استان خوزستان نیز برنامه پرداخت تسهیلات برای تجهیز نانوایی‌ها به ژنراتور و مشعل با سوخت جایگزین اعلام شده است.
تأمین منابع مالی می‌تواند روند تجهیز نانوایی‌ها را سرعت ببخشد، اما دسترسی به سوخت دوم و امکان انتقال آن به واحدهای خبازی نیز باید از قبل پیش‌بینی شود.
یکی از نکات مهم در اجرای طرح، تضمین دسترسی نانوایی‌ها به سوخت جایگزین در زمان بحران است.
عبدالعلی کیان‌مهر، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار گلستان، بر ضرورت پیش‌بینی گازوئیل و کپسول گاز مایع تأکید کرده و آموزش نانوایان برای تنظیم مشعل و تعویض نازل را نیز ضروری دانسته است.
تجربه برخی مناطق نشان می‌دهد صرف نصب تجهیزات دوگانه‌سوز برای استمرار پخت نان کافی نیست. اگر سوخت مورد نیاز به‌موقع تأمین نشود یا کارکنان مهارت استفاده از تجهیزات جایگزین را نداشته باشند، امکان توقف فعالیت نانوایی همچنان وجود خواهد داشت.
آمارهای منتشرشده نشان می‌دهد اقدامات برای افزایش تاب‌آوری نانوایی‌ها در استان‌های مختلف آغاز شده، اما سطح آمادگی هنوز یکسان نیست.
برای اطمینان از تداوم پخت نان در شرایط بحرانی، علاوه بر دوگانه‌سوز کردن مشعل‌ها، باید ژنراتور برق، ذخیره آب، سوخت کافی و تجهیزات ایمن نیز در اختیار نانوایی‌ها قرار گیرد.
نکته مهم این است که ارزیابی آمادگی نانوایی‌ها نباید صرفاً به تعداد واحدهای مجهز محدود شود؛ بلکه باید مشخص شود هر واحد در عمل تا چه مدت و با چه میزان ذخیره سوخت می‌تواند فعالیت خود را ادامه دهد.
