خبر واگذاری زمین به خانوارهای مستأجر طی روزهای اخیر بازتاب زیادی داشته است؛ اما بررسی جزئیات برنامههای وزارت راه و شهرسازی نشان میدهد این طرح به معنای توزیع زمین رایگان میان تمام مستأجران کشور نیست.
دولت در حال اجرای چند مسیر موازی برای حمایت از بازار مسکن است؛ از ادامه نهضت ملی مسکن و تأمین زمین برای ساخت واحدهای مسکونی گرفته تا توسعه مسکن استیجاری، پرداخت تسهیلات ودیعه و استفاده از ظرفیت زمینهای روستایی و شهری.
علی نبیان، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل سازمان ملی زمین و مسکن، اعلام کرده است که در دولت چهاردهم سرعت اجرای پروژههای مسکن افزایش یافته است.
به گفته وی، در حال حاضر حدود ۱۸۴۵ پروژه در سراسر کشور فعال است که مجموع مساحت آنها به بیش از ۵۳ هزار هکتار میرسد.
برنامه دولت این است که زمینها پس از آمادهسازی و فراهم شدن شرایط لازم، در اختیار متقاضیان واجد شرایط قرار گیرد تا فرآیند ساخت مسکن آغاز شود.
این زمینها میتواند برای گروههای مختلف از جمله متقاضیان مسکن حمایتی، مشمولان قانون جوانی جمعیت و قانون حمایت از ایثارگران اختصاص پیدا کند.
بر اساس اظهارات معاون وزیر راه و شهرسازی، در حال حاضر حدود ۸۵۷ هزار متقاضی در فرآیندهای مرتبط با تأمین زمین قرار دارند و با آماده شدن اراضی، امکان تخصیص زمین به متقاضیان فراهم خواهد شد.
بنابراین، ظرفیت زمین و میزان پیشرفت آمادهسازی اراضی، یکی از عوامل اصلی تعیینکننده در زمان واگذاری خواهد بود.
یکی از برنامههای جدید دولت برای حمایت از بازار اجاره، طرح «آشیان» است.
این طرح با تمرکز بر زوجهای جوان طراحی شده و هدف آن افزایش دسترسی این گروه به مسکن استیجاری با هزینه قابل پیشبینیتر است.
ثبتنام این طرح تاکنون در ۱۶ استان از جمله قزوین، مرکزی، مازندران، البرز، گیلان، خراسان جنوبی، گلستان، ایلام، کرمانشاه، فارس، اردبیل، زنجان، قم، سیستان و بلوچستان، تهران و خراسان رضوی انجام شده است.
قرار است اجرای طرح متناسب با ظرفیت موجود در سایر استانها نیز ادامه پیدا کند.
وام ودیعه مسکن نیز یکی دیگر از ابزارهای دولت برای کاهش فشار بر مستأجران است.
بر اساس آمار اعلامشده از شبکه بانکی، از نیمه دوم اردیبهشت امسال تاکنون حدود ۱۸ هزار میلیارد تومان تسهیلات ودیعه مسکن به حدود ۷۵ هزار خانوار مستأجر پرداخت شده است.
این تسهیلات با هدف تأمین بخشی از ودیعه مورد نیاز مستأجران پرداخت میشود و برخلاف واگذاری زمین، مستقیماً به معنای ایجاد امکان مالکیت مسکن نیست.
یکی از مهمترین بخشهای برنامه جدید دولت، واگذاری ظرفیت زمین روستایی برای حدود ۳۰۰ هزار متقاضی است.
فرآیند اجرایی این برنامه از ۸ شهریور ۱۴۰۵ آغاز شده و قرار است تا ۷ مهر ۱۴۰۵ در چهار مرحله انجام شود.
این طرح با همکاری وزارت راه و شهرسازی و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی اجرا میشود و تمرکز آن بر متقاضیانی است که پیشتر در طرحهای حمایتی مسکن ثبتنام کردهاند اما به دلیل نبود پروژه یا کمبود زمین، هنوز تخصیصی دریافت نکردهاند.
این زمینها قرار نیست میان تمام خانوارهای مستأجر توزیع شود.
اولویت با متقاضیانی است که در سامانه طرحهای حمایتی مسکن ثبتنام کردهاند و شرایط لازم را دارند. بخشی از این افراد نیز دارای ریشه و سابقه سکونت روستایی هستند و میتوانند در صورت احراز شرایط، از ظرفیت زمین روستاها استفاده کنند.
هدف دیگر این طرح، تقویت سکونت در روستاها و کمک به اجرای سیاست مهاجرت معکوس است.
| مرحله | زمان آغاز | گروه هدف |
| مرحله اول | 8 شهریور 1405 | متقاضیان مؤثر فاقد تخصیص پروژه و ثبتنامشده تا پایان 1400 |
| مرحله دوم | 18 شهریور 1405 | متقاضیان ثبتنامشده از 1401 تا پایان 1402 |
| مرحله سوم | 28 شهریور 1405 | متقاضیان ثبتنامشده از 1403 به بعد |
| مرحله چهارم | 7 مهر 1405 | فراخوان عمومی جدید در صورت وجود ظرفیت |
در مراحل اول تا سوم، متقاضیان واجد شرایط از طریق پیامک اطلاعرسانی خواهند شد.
پس از دریافت پیامک، متقاضی باید به سامانه طرحهای حمایتی مسکن مراجعه و فرآیند تغییر شهر یا روستای مورد تقاضا را انجام دهد. همچنین مدارک مربوط به سابقه سکونت یا ریشه و نسب روستایی باید ارائه شود.
متقاضیان این طرح در سه گروه اصلی قرار میگیرند:
بومیان ساکن روستا
بومیان غیرساکن
ساکنان شهرهای همجوار روستا
برای بومیان ساکن، داشتن سابقه سکونت در روستای مورد تقاضا طی ۵ سال اخیر از جمله شرایط اعلامشده است.
مدارک مربوط به سابقه سکونت یا ریشه روستایی نیز باید توسط مراجع مربوط از جمله شورای اسلامی روستا و دهیاری تأیید شود.
پس از بررسی مدارک و احراز شرایط، در صورت وجود ظرفیت زمین، فرآیند تخصیص انجام خواهد شد.
یکی از نکات مهم این طرح آن است که متقاضی در صورت احراز نشدن شرایط یا تکمیل ظرفیت زمین روستایی، از چرخه حمایت مسکن حذف نمیشود.
در چنین شرایطی، متقاضی به صف شهر مورد تقاضای قبلی خود بازمیگردد.
وزارت راه و شهرسازی علاوه بر زمینهای روستایی، برنامه تأمین زمین در شهرها را نیز دنبال میکند.
در شهرهایی که امکان تأمین زمین وجود داشته باشد، برای متقاضیان واجد شرایط همان شهر فراخوان ثبتنام و واگذاری انجام خواهد شد.
این سیاست به معنای آن است که دولت به جای ایجاد یک ثبتنام سراسری بدون پشتوانه زمین، تلاش میکند ثبتنام را متناسب با ظرفیت واقعی زمین در هر منطقه انجام دهد.
برنامه دولت تنها به واگذاری زمین و ساخت واحد مسکونی محدود نشده است.
طبق اعلام سازمان ملی زمین و مسکن، ساخت فضاهای آموزشی در مناطقی که پروژههای مسکن حمایتی در حال اجراست نیز آغاز شده است.
در این پروژهها، ۵۰ درصد منابع توسط سازمان ملی زمین و مسکن و ۵۰ درصد دیگر توسط سازمان نوسازی مدارس کشور و وزارت آموزش و پرورش تأمین میشود.
همچنین ساخت مسجد، مراکز تجاری و کلانتری در مناطق جدید مسکونی در دستور کار قرار گرفته است.
بر اساس تفاهم انجامشده با فراجا، ۴۰ درصد منابع ساخت کلانتریها توسط سازمان ملی زمین و مسکن و ۶۰ درصد توسط فراجا تأمین خواهد شد.
به گفته نبیان، حدود ۶۴ شهرک مسکونی در حاشیه شهرها ایجاد شده است که از شهرهای جدید تحت مدیریت شرکت عمران شهرهای جدید مجزا هستند.
مصوبات ۴۴ شهرک از این مجموعه در حال اخذ یا اخذ شده است. در استان مازندران نیز دو شهرک مصوب وجود دارد و عملیات آمادهسازی آنها در حال انجام است.
در قم و یزد نیز فرآیند ایجاد شهرکها در حال پیگیری است.
یکی از چالشهای مهم توسعه شهرکهای جدید، تأمین زیرساختهایی مانند آب، برق، گاز و فاضلاب است.
وزارت راه و شهرسازی اعلام کرده است که این موضوع در جلسات شورای عالی مسکن پیگیری میشود و وزارت نیرو نیز برای تأمین زیرساختهای مورد نیاز پروژهها برنامهریزی خواهد کرد.
