تاریخ توسعه اقتصادی کشورها نشان میدهد که نقاط عطف پیشرفت، همیشه در دوران آرامش شکل نگرفتهاند. بسیاری از بزرگترین جهشهای صنعتی جهان، پس از جنگها، بحرانهای اقتصادی یا شوکهای بزرگ رخ داده است؛ زیرا بحران، علاوه بر آنکه تهدیدی جدی برای اقتصاد محسوب میشود، همزمان توانایی آشکار کردن ظرفیتهای پنهان، اصلاح رویههای ناکارآمد و بازآفرینی اعتماد ملی را نیز دارد. هنر حکمرانی اقتصادی آن است که تهدید را به فرصت تبدیل کند. ایران نیز امروز در چنین نقطهای قرار گرفته است. جنگ دوازدهروزه و فشارهای ناشی از نااطمینانیهای اقتصادی، بدون تردید هزینههایی را بر کشور تحمیل کرد؛ اما همزمان یک واقعیت مهم را نیز آشکار ساخت: بخش تولید، صنعت و معدن، همچنان قابل اتکاترین ستون اقتصاد ایران هستند. زمانی که بسیاری از فعالیتهای اقتصادی تحت تأثیر شرایط جنگی قرار میگیرند، این صنعتگران، معدنکاران، کارآفرینان و کارگران هستند که با استمرار تولید، از ثبات اقتصادی و اجتماعی کشور صیانت میکنند.
از همین منظر، برگزاری روز ملی صنعت و معدن در سال ۱۴۰۵، صرفاً یک آیین تجلیل از برگزیدگان نبود؛ بلکه نمادی از تابآوری اقتصاد ایران بود. شاید گویاترین نشانه این تابآوری، افزایش چشمگیر مشارکت بنگاههای اقتصادی در فرآیند انتخاب واحدهای نمونه باشد. در حالی که طی سالهای گذشته به طور متوسط حدود ۷۵۰ بنگاه اقتصادی در این فرآیند حضور داشتند، امسال و با وجود شرایط جنگی، ۲۳۵۹ بنگاه اقتصادی در این رویداد مشارکت کردند؛ رقمی که بیش از سه برابر میانگین سالهای گذشته است.
این افزایش را نباید صرفاً یک آمار تلقی کرد. این عدد، بیانگر سرمایهای ارزشمندتر از سرمایه مالی است؛ یعنی اعتماد. اعتماد فعالان اقتصادی به اینکه حتی در شرایط دشوار نیز میتوان در فرآیندهای ملی مشارکت کرد، دیده شد، رقابت کرد و برای آینده برنامه داشت. هیچ اقتصادی بدون چنین سرمایه اجتماعی قادر به عبور از بحران نخواهد بود.
در همین چارچوب، رویکردهای جدیدی که در برگزاری این رویداد دنبال شد نیز قابل تأمل است. انتخاب بانوان کارآفرین نمونه در سطح ملی و استانی برای چندمین بار، توجه به حوزههای راهبردی همچون پتروشیمی و خدمات پس از فروش و همچنین ورود شاخص مسئولیت اجتماعی به فرآیند ارزیابی بنگاهها، همگی نشان میدهد که نگاه سیاستگذار از صرف افزایش تولید، به سمت ارتقای کیفیت حکمرانی اقتصادی در حال حرکت است. اقتصاد امروز جهان دیگر تنها بر پایه شاخصهای تولید و سودآوری سنجیده نمیشود. بنگاهی موفقتر است که علاوه بر خلق ثروت، به توسعه سرمایه انسانی، حفظ محیطزیست، مسئولیتپذیری اجتماعی و ایجاد اعتماد عمومی نیز متعهد باشد. این همان تغییری است که میتواند صنعت ایران را در مسیر توسعه پایدار قرار دهد.
تجربه کشورهای موفق نیز نشان داده است که دوران پس از بحران، بهترین زمان برای اصلاحات ساختاری است. در چنین مقاطعی، مقاومت در برابر تغییر کاهش مییابد، ضرورت تصمیمهای بزرگ بیشتر احساس میشود و ظرفیت اجماع میان دولت، بخش خصوصی و جامعه افزایش پیدا میکند. اگر این فرصت به درستی مدیریت شود، بحران میتواند به سکوی پرتاب توسعه تبدیل شود. امروز شاید بیش از هر زمان دیگری، اقتصاد ایران به همین نگاه نیاز دارد؛ نگاهی که به جای توقف در روایت تهدیدها، بر کشف فرصتها تمرکز کند. جنگ، نااطمینانی و فشارهای بیرونی واقعیتهایی هستند که نمیتوان آنها را انکار کرد؛ اما آینده اقتصاد کشور را نه این تهدیدها، بلکه کیفیت واکنش ما به آنها تعیین خواهد کرد.
پیام روز ملی صنعت و معدن ۱۴۰۵ نیز دقیقاً همین است؛ اینکه ایران، حتی در سختترین شرایط، ظرفیت خلق امید، تولید، نوآوری و مشارکت را از دست نداده است. اگر بتوان این سرمایه اجتماعی را با سیاستگذاری هوشمند، تسهیل محیط کسبوکار و اعتماد متقابل میان دولت و بخش خصوصی همراه کرد، بسیاری از تهدیدهای امروز، به فرصتهای فردای اقتصاد ایران تبدیل خواهند شد.
تاریخ، کشورهایی را به یاد میآورد که بحران را پایان راه ندانستند، بلکه آن را آغاز فصل تازهای از پیشرفت تلقی کردند. اکنون نوبت ماست که نشان دهیم صنعت و معدن ایران نیز میتواند از دل سختترین روزها، افقهای روشنتری برای توسعه ملی ترسیم کند.
