بر اساس آمارهای آژانس بینالمللی انرژی، بیش از ۱۷ میلیون خودروی برقی در سال گذشته فروخته شده که ۲۰ درصد از فروش جهانی خودرو را تشکیل میدهد.
معمای گذار انرژی در حملونقل ایران
کشورمان ایران برای ورود به عصر حملونقل پاک، بیش از هر چیز به برنامهای واقعبینانه و متناسب با شرایط اقتصادی و زیرساختی خود نیازمند است. ایران با داشتن ذخایر عظیم و پتانسیل بالای انرژی تجدیدپذیر میتواند با الگوبرداری از مدل نروژ، گام اول را با سرمایهگذاری هدفمند در زیرساخت شارژ برقی و حذف تدریجی یارانه بنزین برای خودروهای فرسوده بردارد و با بهرهگیری از تجربههای جهانی، واردات خودروهای برقی، اصلاح سیاستهای انرژی و توسعه زیرساختها، میتواند بخشی از ناوگان حملونقلی را پاکسازی کند.
نیمی از ناوگان حملونقل کشور در مرز فرسودگی است
مدیر نوسازی ناوگان حمل و نقل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران میگوید: نیمی از ناوگان حملونقل کشور در مرز فرسودگی قرار دارد. هزاران اتوبوس شهری، کامیون، تاکسی و خودروی سواری عمر بالایی دارند و مصرف سوخت آنها چندین برابر استانداردهای جهانی است.
در کلانشهرهایی مانند تهران، مشهد، اصفهان، تبریز و اهواز، آلودگی هوا به یکی از مهمترین دغدغههای عمومی تبدیل شده است.
فرسودهها هر سال ۷.۵ میلیارد لیتر سوخت مصرف میکنند!
آنطور که مدیرعامل شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران میگوید، حدود ۷.۵ میلیون خودروی فرسوده در ایران وجود دارد که هر سال بهطور میانگین ۱۰۰۰ لیتر سوخت مصرف میکنند و مجموع مصرف آنها به ۷.۵ میلیارد لیتر میرسد.
رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست هم سهم خودروها به عنوان منابع متحرک در انتشار آلایندهها از لحاظ ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون در تهران را حدود ۶۰ درصد عنوان کرده و میگوید مصرف 2 برابری بنزین و گازوئیل خودروهای فرسوده، فشار قابل توجهی بر منابع انرژی کشور وارد کرده است.
موانع اصلی در ایران چیست؟
ایران در مسیر حملونقل پاک با چند چالش جدی کمبود سرمایهگذاری در زیرساخت، ناترازی تولید و مصرف برق، قیمت پایین بنزین، تحریمها و محدودیت دسترسی به فناوری و هزینه بالای خودروهای برقی برای خانوارها. روبهرو است.
راهکار چیست؟
۱. برقیسازی حملونقل عمومی؛ اولویت نخست
برای کشوری با جمعیت شهری بالا و محدودیت منابع مالی، برقیسازی اتوبوسها، تاکسیها و ناوگان خدمات شهری بسیار اثربخشتر از تمرکز اولیه بر خودروهای شخصی است. هر اتوبوس برقی میتواند جایگزین مصرف سوخت چندین خودروی سواری شود و تأثیر مستقیمی بر کاهش آلودگی هوا داشته باشد.
۲. اصلاح تدریجی نظام یارانه سوخت
تجربه کشورهایی مانند نروژ نشان میدهد موفقیت خودروهای برقی زمانی آغاز شد که دولتها هزینه واقعی آلودگی و مصرف سوخت فسیلی را در ساختار مالیاتی منعکس کردند. در ایران نیز اصلاح تدریجی یارانهها همراه با حمایت از اقشار کمدرآمد میتواند زمینه تغییر رفتار مصرفکنندگان را فراهم کند.
۳. توسعه شبکه شارژ در سراسر کشور
در کنار این مسائل، زیرساخت شارژ خودروهای برقی هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد و سهم خودروهای برقی در بازار ایران بسیار محدود است، یکی از نگرانیهای اصلی خریداران خودروهای برقی، نبود ایستگاههای شارژ است.
برای موفقیت واقعی، شارژرهای سریع در بزرگراهها، شارژرهای عمومی در مراکز خرید، شارژ خانگی در مجتمعهای مسکونی و سرمایهگذاری بخش خصوصی در شبکه شارژ وجود دارد.
۴. استفاده از انرژی خورشیدی و بادی
ایران ظرفیت بسیار بالایی در بخش انرژی خورشیدی دارد؛ بهویژه در استانهای مرکزی و جنوبی. اگر توسعه خودروهای برقی با توسعه نیروگاههای خورشیدی و بادی همراه شود، هم آلودگی کاهش مییابد و هم فشار بر سوختهای فسیلی کمتر میشود.
۵. حمایت از تولید داخلی و سرمایهگذاری بخش خصوصی در توسعه زیرساختها
توسعه صنعت باتری، موتورهای برقی، تجهیزات شارژ و نرمافزارهای مدیریت انرژی میتواند به ایجاد اشتغال و کاهش وابستگی خارجی کمک کند.
مشارکت خصوصی در احداث ایستگاههای شارژ، توسعه ناوگان اشتراکی و تولید داخلی تجهیزات ضروری است. حمایت دولت باید شامل معافیتهای گمرکی و مالیاتی، تعرفه برق ترجیحی، وامهای کمبهره، استانداردسازی یکپارچه و ایجاد پنجره واحد اداری باشد.
جمعبندی
واقعبینانهترین مسیر برای کشورمان، تحول و توسعه ناوگان عمومی و حملونقل شهری است، نه جایگزینی فوری میلیونها خودروی شخصی. اگر دولت بتواند همزمان روی توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، گسترش زیرساخت شارژ، حمایت از تولید داخلی و اصلاح تدریجی سیاستهای سوخت تمرکز کند، میتواند در دهه آینده، بخشی از اقتصاد حملونقل خود را به سمت الکتریکی شدن حرکت دهد. تجربه جهانی نشان میدهد موفقیت در این مسیر بیشتر از آنکه به فناوری وابسته باشد، به ثبات سیاستگذاری و سرمایهگذاری بلندمدت وابسته است.
