پهپاد شاهد ۱۳۶ به صورت خاص و به طور کلی توان پرنده های بدون سرنشین ایرانی، خصوصا انواع مدل های انتحاری آنها به نوعی در حال تغییر دادن روند جنگ در دنیا هستند. بعد از استفاده گسترده روسیه از پهپاد شاهد ۱۳۶ بر علیه اوکراین و از طرف دیگری استفاده گسترده کشورمان از این پهپاد در جریان جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان سوالات زیادی در خصوص پرنده های بدون سرنشین، هزینه تمام شده آنها و در عین حال هزینه مقابله با آنها در حال مطرح شدن است.
منابع غربی خصوصا در طول جنگ رمضان و در مدت پس از آتش بس به صورت خاص بر روی پهپاد شاهد ۱۳۶ و اثرات آن بر روی دکترین های نظامی دنیا خصوصا از بعد اقتصادی وارد بحث شدند.
زمانی که صحبت از پهپاد شاهد ۱۳۶ می شود، مقامات کشورمان رقم دقیقی در خصوص هزینه تمام شده برای ساخت آن ارائه نداند ولی منابع غربی رقم های مختلفی را در طیف ۲۰ هزار الی ۵۰ یا حتی ۷۰ هزار دلار بسته به وسایل به کار رفته و برخی ارتقاء ها و تغییر ها اعلام می کنند. به صورت کلی پهپاد شاهد ۱۳۶ یک پرنده بدون سرنشین انتحاری با وزن حدودا ۲۰۰ کیلوگرم ، مجهز به یک موتور پیستونی با سرعت بیش از ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت که بردی نزدیک به ۲ هزار کیلومتر داشته و معمولا با یک سرجنگی شدید الانفجار ۵۰ کیلویی نیز مجهز می شود. این پهپاد به سمت یک متخصات ثابت از پیش تعیین شده پرواز می کند و البته در برخی مدل های جدید در ایران و روسیه به سرهای جنگی سنگین تر، یا سیستم های شناسایی و هدف گیری اپتیکی برای درگیری با اهداف متحرک نیز مجهز شدند.
شاهد آنقدر در صحنه جهانی در درگیری های چند سال اخیر اثر گذار بوده که کشورهای مختلف به دنبال کپی کردن از آن رفتند و حتی ارتش آمریکا نیز پهپادهایی موسوم به LUCAS را با طراحی و مشخصاتی شبیه به شاهد ۱۳۶ وارد خدمت کرده است.
اما به بحث اصلی و جنبه اقتصادی داستان بپردازیم. در خصوصا روزهای ابتدایی جنگ رمضان و به صورت ویژه در منطقه جنوب خلیج فارس کشورهای این منطقه ناگهان با موجی از موشک ها، راکت های توپخانه ای و البته پهپادهای سری شاهد ۱۳۶ رو به رو شدند و در مقابل آنها حجم زیادی از موشک های پدافندی خود، خصوصا از خانواده پاتریوت را به سمت این پهپادها شلیک کردند.
در یک مورد جالب گزارش ها حاکی از این است که برای رهگیری فقط یک فروند شاهد ۱۳۶ بین ۶ یا ۸ تیر موشک پاتریوت توسط یکی از کشورهای حاشیه خلیج فارس شلیک شده است. و این درگیری ها یک روز و دو روز نبوده و نزدیک به ۴۰ روز ادامه داشت و اینجاست که حساب و کتاب هزینه ها از یک طرف و دارایی های طرفین وارد بحث های جدی می شود.
هر تیر موشک پاتریوت بسته به مدل های در حال تولید، در حال حاضر عمدتا مدل PAC-۳ قیمتی در حدود ۴ میلیون دلار دارند! در یکی از موارد حتی نیروی دریایی آمریکا برای مقابله با یک پهپاد شاهد ۱۳۶ اقدام به شلیک تعداد نامشخصی از موشک های پدافندی استاندارد (SM ۶) به سمت پهپاد شاهد ۱۳۶ ایرانی کرده است. هر تیر از این موشک قیمتی بیش از ۵ میلیون دلار و جزو دارایی های خاص نیروی دریایی آمریکا است. برآورد ها نشان می دهد که در طول جنگ رمضان نیروی دریایی آمریکا نزدیک ۲۰۰ الی ۳۷۰ تیر از این موشک را شلیک کرده و ذخیره آن در این نیرو به شکل خطرناکی رو به کاهش رفته است.
سامانه پاتریوت در حال شلیک موشک PAC ۳
موشک استاندارد SM ۶
نشریه نیویورک تایمز به صورت خاص و صرفا در خصوص میزان مصرف موشک های پاتریوت در جنگ اخیر که فقط متعلق به ارتش آمریکا بوده و نه کشورهای منطقه اعلام کرده که نیروهای این کشور بیش از ۱۲۰۰ تیر موشک پاتریوت را شلیک کردند. در این گزارش هم به قیمت هر تیر موشک ۴ میلیون دلار اشاره شده و این یعنی فقط در بحث موشک پاتریوت و فقط ارتش آمریکا هزینه ای نزدیک به ۴ میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار شده است.
شاید در این جا برای برخی این مسئله پیش بیاید که ایالات متحده آمریکا به عنوان یک ابرقدرت نظامی و اقتصادی با داشتن ثروت فراوان شاید این رقم برایش بحث خاصی نباشد و دقیقا اینجاست که مسئله جایگزینی پیش می آید. نهایت ظرفیت تولید موشک های پاتریوت در آمریکا طبق اعلام منابع مختلف در این کشور نهایتا بین ۶۵۰ الی ۷۰۰ تیر در سال است و این به این معنی است که ارتش آمریکا در نزدیک به ۴۰ روز جنگ با ایران نزدیک به میزان تولید کامل ۲ سال موشک های پاتریوت این کشور را مصرف کرده است.
اما ما از چه طریقی متوجه می شویم که حتی در زمان همان جنگ هم اوضاع موشک های پدافندی آمریکا مناسب نبود ، یک نشانه بسیار مشخص از این بحث انتقال واحد های موشکی هم پاتریوت و یک آتشبار سامانه تاد از کشور کره جنوبی به منطقه خاورمیانه بود که به روایت رسانه های کره ای موجب ناخشنودی شدید دولت این کشور نیز شده بود.
حالا رسانه های غربی می گویند که ایران در طول این جنگ بیش از هزار فروند پهپاد شاهد ۱۳۶ را به سمت رژیم صهیونیستی و پایگاه های آمریکا در سرتاسر منطقه پرتاب کرده است. با فرض میانگین قیمت هر پهپاد ۳۵ هزار دلار و شلیک نزدیک به هزار پهپاد می شود گفت کل هزینه ایران برای این حملات در حدود ۳۵ میلیون دلار بوده است.
اما مسئله به همین جا ختم نمی شود ، پهپادهای شاهد ۱۳۶ در طول این جنگ موفق به وارد آوردن خسارت های بسیار قابل توجهی به طرف مقابل شدند. از بین بردن حداقل ۴ یا ۵ دستگاه رادار اصلی سامانه پدافندی تاد ، از بین بردن و منهدم کردن حداقل یک فروند هواپیمای آواکس آمریکایی به همراه چندین سوخت رسان و پرنده ترابری و بالگرد بر روی زمین در پایگاه های مختلف آمریکا در منطقه اکثرا از جمله نتایج حملات خاص و دقیق این پهپاد بوده است و ما را به این نتیجه می رساند که با وجود شلیک حجم بسیار وحشتناک موشک های رهگیر از طرف مقابل باز هم آنها نه فقط در بخش مصرف مهمات و هزینه مهمات و بلکه در نهایت در بحث حفاظت از دارایی های استراتژیک نیز دچار آسیب های شدید شدند.
رادار سامانه پدافندی تاد در کشور اردن که توسط ایران منهدم شده است
سامانه های پدافندی تاد که رادار آنها توسط پهپادهای شاهد از کار افتاد در حقیقت یکی از اصلی ترین سیستم های آمریکا در منطقه برای مقابله با موشک های بالستیک ایرانی بود که هدف قرار گرفتن این سامانه ها باعث ایجاد یک شکاف قابل توجه در سپر پدافندی طرف مقابل شده و به عبور بیشتر موشک های ایرانی در این جنگ کمک کرد.
حالا ایالات متحده برای پر کردن مجدد ذخایر پدافندی خود در منطقه مجبور به برداشت مجدد از دارایی های مختلف خود در نقاط مختلف دنیا خصوصا اروپا و شرق آسیا شده است تا به سرعت وضعیت خود در منطقه غرب آسیا را ترمیم کند. مسئله ای که باعث به صدا درآمدن زنگ های خطر در واشنگتن شده و بسیاری از کارشناسان هشدار دادند حتی در صورت عدم بروز دور جدید درگیری بین ایران و آمریکا پر کردن ذخیره مصرف شده در جنگ با ایران بین ۴ الی ۶ سال طول خواهد کشید و این مسئله می تواند در برابر رقبای بسیار نیرومندتر از ایران مثل روسیه و چین در آینده نزدیک باعث به وجود آمدن چالش های بسیار گسترده ای شود.
