یکی از تجربه‌های پرسش‌برانگیز من در عکاسی، زمانی است که عکسی از کسی گرفته‌ام و او از چهره یا حالت خودش در آن عکس خوشش نیامده؛ اما همان عکس از دید دیگران اینقدر زیبا بوده که گفته‌اند: «چه عکس زیبایی! کاش ما هم چنین عکسی داشتیم.» اما چرا یک عکس برای کسی که سوژه آن است، چندان دلچسب نیست، اما همان عکس از نگاه دیگران زیبا و دوست‌داشتنی است؟
کمپین شرکت لوازم بهداشتی داو در سال ۲۰۱۳ تصویر روشنی از این موضوع ارائه می‌کند. داو در قالب کمپینی با عنوان «طرح‌های زیبایی حقیقی» (Real Beauty Sketches) یک آزمایش انجام داد و یک چهره‌نگار آموزش‌دیده در اف‌بی‌آی، بدون آنکه زنان را ببیند، برپایه توصیف خودشان از چهره‌شان و سپس توصیف افراد غریبه از همان زنان، دو پرتره از هر کدام ترسیم کرد. نتیجه شگفت‌آور بود: پرتره‌هایی که بر اساس توصیف دیگران بود، آشکارا زیباتر از آنهایی بود که برپایه توصیف خود آنها کشیده شده بود. نتایج این کمپین نشان داد گاهی نگاه ما به خودمان، سخت‌گیرانه‌تر از نگاه دیگران است؛ آن‌قدر که ممکن است بعضی از ویژگی‌های زیبای خود را نبینیم یا حتی بیش از اندازه روی کاستی‌ها تمرکز کنیم که دیگران چندان متوجه آنها نیستند.
در عکاسی هم آدم‌ها خودشان را فقط در یک قاب نمی‌بینند؛ آنها از دریچه تصویری که سال‌ها از خود در ذهن ساخته‌اند، به عکس نگاه می‌کنند. ممکن است به جزئیاتی توجه کنند که برایشان آشنا نیست، به حالتی که انتظار دیدنش را نداشته‌اند یا به تفاوت عکس با تصویری که از خود در آینه می‌بینند. اما دیگران درگیر این چهارچوب ذهنی نیستند، در همان عکس جنبه‌هایی از زیبایی، شخصیت، صمیمیت می‌بینند که برای خود سوژه پنهان مانده است.
بنابراین قرار نیست هر عکسی که دیگران می‌پسندند، از نظر سوژه هم زیبا باشد؛ سلیقه، زاویه دید و کیفیت خود عکس هم اهمیت دارند. اما شاید بد نباشد گاهی میان «دوست نداشتن عکس خودمان» و «زیبا نبودن آن عکس» تفاوت قائل شویم. وقتی کسی از عکسی که از او گرفته شده راضی نیست، اما دیگری با دیدن همان عکس می‌گوید: «کاش من هم چنین عکسی از خودم داشتم.» این پرسش پیش می‌آید که شاید ما آن‌قدر به چهره خودمان عادت کرده‌ایم که دیگر نمی‌توانیم زیبایی‌هایش را ببینیم. شاید آن‌قدر درگیر تصویری هستیم که از خودمان ساخته‌ایم، که فرصت نمی‌کنیم خودمان را از چشم دیگری تماشا کنیم. و چه خوب می‌شد اگر می‌توانستیم گاهی، حتی برای چند لحظه، با همان نگاهی به خودمان نگاه کنیم که دیگران با آن ما را زیبا می‌بینند.
شاید یکی از کارکردهای عکاسی همین باشد: اینکه به ما امکان بدهد خودمان را از دریچه‌ای غیر از نگاه همیشگی‌مان ببینیم.
