تعطیلی نزدیک به چهارماهه فعالیتهای نمایشگاهی در کشور، یکی از سنگینترین شوکهایی است که این صنعت در سالهای اخیر تجربه کرده است. صنعت نمایشگاهی بهطور طبیعی صنعتی پویا و وابسته به ثبات اقتصادی و امنیتی است و کوچکترین اختلال در فضای کسبوکار، بلافاصله در تعداد رویدادها، مشارکت شرکتها و حضور بازدیدکنندگان خود را نشان میدهد. اکنون اما با شرایط جنگی و توقف کامل رویدادها، این صنعت عملاً در وضعیت تعلیق قرار گرفته است.
در این مدت نه تنها هیچ نمایشگاه تخصصی یا عمومی در بسیاری از مراکز نمایشگاهی کشور برگزار نشده، بلکه برنامهریزیها و تقویمهای از پیش تعیینشده نیز بهطور کامل به هم ریخته است. برای صنعتی که بخش قابل توجهی از درآمد آن مبتنی بر برنامهریزی سالانه، پیشفروش فضاهای نمایشگاهی و قراردادهای چندماهه است، چنین توقفی به معنای قطع کامل جریان نقدی است.
نمایشگاهها در ذات خود ابزار ارتباطات اقتصادی و بازاریابی تجاری هستند. فلسفه شکلگیری آنها ایجاد بستری برای ملاقات عرضه و تقاضا، توسعه بازار، مذاکرههای تجاری و شکلگیری همکاریهای اقتصادی است. به بیان دیگر، نمایشگاه زمانی معنا پیدا میکند که بنگاهها در مرحله توسعه بازار باشند، نه زمانی که درگیر حفظ بقا و مدیریت ریسکهای فوری.
در شرایط جنگی یا بحرانهای شدید اقتصادی، اولویت شرکتها به شکل طبیعی تغییر میکند. در چنین فضایی مدیران بنگاهها بیش از هر چیز بر حفظ جریان نقدینگی، تثبیت زنجیره تأمین، مدیریت هزینهها و حفظ نیروی انسانی تمرکز میکنند، تجربههای متعدد در اقتصادهای درگیر بحران نشان میدهد که هزینههای بازاریابی گسترده، حضور در رویدادهای نمایشگاهی و فعالیتهای تبلیغاتی در زمره نخستین هزینههایی هستند که کاهش پیدا میکنند این تصمیم نه از سر بیاهمیتی نمایشگاه، بلکه نتیجه منطقی شرایط اقتصادی و سطح عدم قطعیت بازار است.
از سوی دیگر، کارکرد واقعی نمایشگاه وابسته به حضور همزمان سه عنصر اساسی است: عرضهکنندگان توانمند، خریداران واقعی و بازار فعال. اگر هر یک از این اضلاع تضعیف شود، نمایشگاه عملاً به یک گردهمایی کماثر تبدیل خواهد شد. در شرایطی که بازارها با نوسان شدید مواجهاند، بسیاری از شرکتها با محدودیت منابع روبهرو هستند و تصمیمهای تجاری با احتیاط بالا اتخاذ میشود، احتمال شکلگیری معاملات مؤثر در بستر نمایشگاه به طور قابل توجهی کاهش مییابد.
بخش عمده فعالان صنعت نمایشگاهی، یعنی مجریان، برگزارکنندگان، شرکتهای غرفهساز و تأمینکنندگان خدمات نمایشگاهی، طی این ماهها عملاً با کاهش شدید درآمد یا حتی صفر شدن آن مواجه شدهاند در حالی که هزینههای ثابت آنها همچنان پابرجاست، اجاره دفاتر، نگهداری تجهیزات، هزینههای نیروی انسانی و تعهدات مالی قبلی، فشار سنگینی بر این شرکتها وارد کرده و بسیاری از آنها را ناگزیر به کاهش هزینهها، تعویق پرداختها و حتی تعدیل نیرو کرده است.
باید توجه داشت که صنعت نمایشگاهی صرفاً به برگزاری چند رویداد محدود نمیشود، بلکه زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی را در بر میگیرد از طراحی و ساخت غرفهها گرفته تا حملونقل، تبلیغات، چاپ، خدمات فنی، تشریفات و دهها کسبوکار کوچک و متوسط که معیشت آنها به این صنعت گره خورده است. توقف چندماهه نمایشگاهها در عمل به معنای توقف فعالیت بخش بزرگی از این زنجیره اقتصادی بوده است.
از سوی دیگر، ارتباط تنگاتنگ صنعت نمایشگاهی با صنعت گردشگری نیز باعث شده تبعات این شرایط فراتر از حوزه نمایشگاهها باشد. بسیاری از نمایشگاههای تخصصی سالانه هزاران بازدیدکننده و فعال اقتصادی را از شهرهای مختلف و حتی از کشورهای دیگر به محل برگزاری رویدادها جذب میکنند. هتلها، رستورانها، شرکتهای حملونقل، آژانسهای مسافرتی و خدمات شهری همگی از این جریان منتفع میشوند. آمار منتشرشده از ضریب اشغال هتلها در استانهای دارای ظرفیت بالای گردشگری در نوروز ۱۴۰۵ زنگ خطری جدی برای این صنعت به صدا درآورده است.
اگر بخواهم از منظر شخصی هم به این شرایط نگاه کنم باید اشاره کنم که ما مجری چندین نمایشگاه تخصصی در مناطق آزاد، بهخصوص کیش هستیم و این تبعات را از نزدیک لمس کردهایم. از دیماه تاکنون تمام نمایشگاههای این جزیره در حالت تعلیق است رویدادهایی که معمولاً هزاران نفر را به کیش میکشید و نقش مهمی در رونق گردشگری و اقتصاد محلی داشت. اما در این ماهها عملاً جزیره با رکودی سنگین مواجه بوده از سالنهای نمایشگاهی گرفته تا مراکز اقامتی، تاکسیها، مراکز خرید و رستورانها این تجربه نزدیک نشان میدهد عمق بحران بسیار فراتر از آن چیزی است که در آمارها دیده میشود.
حال اگر توقف رویدادهای تجاری در ماههای پیش رو و زمزمههای مربوط به احتمال محدودیتهای زیرساختی مانند قطع برق را نیز به این وضعیت اضافه کنیم، تصویر نگرانکنندهتری از آینده صنعت نمایشگاهی و گردشگری شکل میگیرد.
نکته مهمتر این است که حتی در صورت فراهمشدن شرایط برای از سرگیری برگزاری نمایشگاهها، بازگشت سریع این صنعت به وضعیت عادی چندان قابل انتظار نیست. بسیاری از شرکتها در ماههای اخیر با مشکلات جدی نقدینگی، اختلال در زنجیره تأمین و کاهش بازار مواجه شدهاند و طبیعی است که در چنین شرایطی اولویت آنها حفظ بقا و افزایش تابآوری کسبوکارشان باشد، نه هزینه کردن برای حضور در رویدادهای بازاریابی.
حضور در نمایشگاهها، هرچند از مؤثرترین ابزارهای توسعه بازار و تعاملات تجاری است، اما در شرایطی که بسیاری از بنگاهها درگیر مدیریت بحران و بازسازی توان مالی خود هستند، احتمالاً در کوتاهمدت در اولویتهای بعدی قرار خواهد گرفت. به همین دلیل میتوان پیشبینی کرد که حتی در صورت بازگشت تدریجی فعالیتهای نمایشگاهی، تا پایان سال جاری نیز شاهد کاهش قابل توجه مشارکت شرکتها و کوچکتر شدن مقیاس بسیاری از رویدادها باشیم.
مجموع این شرایط نشان میدهد صنعت نمایشگاهی کشور در یکی از دشوارترین دورههای خود قرار گرفته است صنعتی که علاوه بر نقش مهم در توسعه تجارت و صادرات، بخشی از موتور محرک گردشگری تجاری کشور نیز محسوب میشود ادامه این وضعیت، در صورت نبود حمایتهای هدفمند و برنامهریزی برای احیای تدریجی رویدادها، میتواند به تضعیف بیشتر این صنعت و از دست رفتن بخشی از ظرفیتهای آن منجر شود.
صنعت نمایشگاهی ایران امروز نه نیازمند وعده، بلکه نیازمند یک پکیج نجات اضطراری است؛ اگر امروز فکری به حال هزینههای کمرشکن مجریان، مالیاتهای معوق و تسهیل حضور شرکتها در رویدادهای آتی نشود، ممکن است زمانی که کشور به ثبات برسد، دیگر ویترینی برای نمایش توانمندیهایمان باقی نمانده باشد.
