در روزهایی که کشور درگیر شرایط جنگی است، میدان نبرد تنها به مرزها و جغرافیا محدود نمی شود؛ بخش مهمی از این تقابل، در عرصه رسانه و ذهن افکار عمومی جریان دارد. به عنوان یک عضو خانواده رسانه کشور، معتقدم امروز بیش از هر زمان دیگری «سواد رسانه ای» به یک ضرورت حیاتی برای جامعه تبدیل شده است.
در جنگ های مدرن، گلوله ها تنها از لوله تفنگ شلیک نمی شوند؛ خبرهای جعلی، تحلیل های جهت دار و شایعات نیز همان اندازه می توانند مخرب باشند. دشمن تلاش می کند با تولید و انتشار اطلاعات نادرست، ذهن مردم را هدف قرار دهد، اعتماد عمومی را تضعیف کند و فضای روانی جامعه را ملتهب سازد. در چنین شرایطی، اگر مخاطب بدون تحلیل و بررسی، هر آنچه را می شنود یا می بیند بپذیرد، ناخواسته در زمین جنگ روانی دشمن بازی کرده است.
یکی از مهم ترین اصول سواد رسانه ای، «تردید هوشمندانه» است. به این معنا که مخاطب باید یاد بگیرد هر خبری را به سادگی نپذیرد، منبع آن را بررسی کند و از خود بپرسد: این خبر از کجا آمده؟ چه کسی از انتشار آن سود می برد؟ آیا منابع معتبر آن را تایید کرده اند؟ این پرسش های ساده می تواند از شکل گیری موج های مخرب شایعه جلوگیری کند.
در روزهای اخیر، نمونه های زیادی از اخبار جعلی در فضای مجازی منتشر شده که هدف آن ها ایجاد ترس، ناامیدی و بی اعتمادی در میان مردم بوده است. گاهی یک تصویر قدیمی، با روایتی جدید بازنشر می شود؛ گاهی یک خبر ناقص، به گونه ای تحریف می شود که معنای کاملا متفاوتی پیدا کند. این همان «حربه رسانه ای» است که اگر نسبت به آن آگاه نباشیم، به راحتی تحت تاثیر آن قرار می گیریم.
از سوی دیگر، سرعت بالای انتشار اطلاعات در شبکه های اجتماعی باعث شده که هر کاربر به نوعی به یک رسانه تبدیل شود. این موضوع مسئولیت افراد را چند برابر می کند. بازنشر یک خبر نادرست، حتی اگر از روی ناآگاهی باشد، می تواند به گسترش فضای اضطراب و بی ثباتی کمک کند. در شرایط جنگی، هر کلیک و هر اشتراک گذاری، می تواند پیامدهای گسترده ای داشته باشد.
به عقیده نگارنده در شرایط کنونی رجوع به منابع رسمی و رسانه های معتبر، یکی از مهم ترین راه های مقابله با جنگ روانی است. رسانه های حرفه ای، پیش از انتشار هر خبر، آن را از چندین منبع بررسی می کنند و مسئولیت صحت آن را بر عهده می گیرند. در مقابل، بسیاری از کانال ها و صفحات ناشناس، بدون هیچ گونه اعتبارسنجی، صرفا برای جلب توجه یا ایجاد التهاب، محتوا منتشر می کنند.
در نهایت، باید بپذیریم که در شرایط جنگی، «آگاهی» یک ابزار دفاعی است. همان طور که نیروهای نظامی از مرزهای جغرافیایی حفاظت می کنند، مردم نیز باید از مرزهای ذهنی و روانی خود محافظت کنند. این کار تنها با ارتقای سواد رسانه ای ممکن است؛ با دقت، با صبوری و با مسئولیت پذیری در مواجهه با اخبار.
امروز، بیش از هر زمان دیگر، لازم است که به جای واکنش های هیجانی، با نگاه تحلیلی به جریان اطلاعات بنگریم. هر خبر را نسنجیده باور نکنیم، هر شایعه ای را بازنشر ندهیم و اجازه ندهیم که جنگ روانی، آرامش جامعه را هدف قرار دهد. این، سهم هر یک از ما در این میدان است.
